هنگ درام (Handpan) یکی از جذابترین و آرامشبخشترین سازهای مدرن دنیاست که با صدای گرم، عمیق و هارمونیک خود، میلیونها نفر را مجذوب کرده است. اگر به دنبال تجربه این ساز هستید، خرید هنگ درام میتواند نقطه شروعی عالی باشد. اما هنگ درام چیست؟ این ساز دقیقاً چگونه ساخته میشود که چنین صدایی تولید میکند؟ در این مقاله جامع بهطور کامل به تعریف هنگ درام، تاریخچه کوتاه، اجزای آن و مراحل دقیق ساخت آن میپردازیم.
هنگ درام چیست؟
هنگ درام یک ساز کوبهای-ملودیک (Idiophone) است که با ضربه ملایم انگشتان یا کف دست نواخته میشود. برخلاف تصور عموم، این ساز درام نیست و هیچ پردهای (membrane) ندارد؛ صدا کاملاً از ارتعاش فلز تولید میشود.
ویژگیهای اصلی هنگ درام:
- شکل ظاهری شبیه بشقاب پرنده یا UFO
- دو کاسه فلزی محدب (گنبدی) به هم چسبیده
- قطر معمول ۴۵ تا ۵۵ سانتیمتر
- ارتفاع حدود ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر
- ۷ تا ۱۲ نت (معمولاً ۸–۹ نت)
- کوک ثابت و دیاتونیک (نمیتوان مثل گیتار کوک کرد)
- صدای بسیار طولانی (رزونانس بالا) و هارمونیکهای غنی
تاریخچه کوتاه: از PANArt تا امروز
هنگ درام برای اولین بار در سال ۲۰۰۰ میلادی توسط فلیکس روهنر و سابینا شرر در شهر برن سوئیس و تحت برند PANArt ساخته شد. نام اصلی ساز Hang® بود (به معنای دست در زبان برن آلمانی). پس از توقف تولید توسط PANArt در سال ۲۰۱۳، کلمه Handpan به عنوان اصطلاح عمومی پذیرفته شد و امروزه صدها سازنده در سراسر جهان این ساز را میسازند.
با تفاوت هنگ درام اصل با هندپن و تانگ درام آشنا شوید و ویژگیها و صدای هر ساز را کشف کنید.
اجزای اصلی هنگ درام
| بخش | نام انگلیسی | توضیحات |
|---|---|---|
| صفحه بالایی | Top / Ding Side | محل قرارگیری نتها، دارای گنبد مرکزی (Ding) و نتهای اطراف آن |
| صفحه پایینی | Bottom / Gu Side | دارای سوراخ رزونانس مرکزی (Gu) برای خروج صدا و تقویت رزونانس |
| نت مرکزی | Ding | نت پایه و بمترین نت ساز (معمولاً D یا C) |
| میدان نت | Tone Field | ناحیه دایرهای/بیضی شکل هر نت که با چکشکاری برجسته میشود |
| بدنه | Shells | دو کاسه فلزی که به هم چسبانده میشوند |
مواد اولیه ساخت هنگ درام
امروزه دو ماده اصلی برای ساخت هنگ درام استفاده میشود:
| جنس | مزایا اصلی | معایب اصلی | رنگ ظاهری غالب | مناسب برای |
|---|---|---|---|---|
| فولاد نیتراید (Nitrided) | صدای گرمتر، هارمونیک غنی، پایداری خوب | حساس به رطوبت، نیاز به روغنکاری | خاکستری-آبی تیره | نواختن داخل سالن، مدیتیشن |
| استنلس استیل (Stainless Steel) | مقاومت عالی در برابر زنگزدگی، صدای شفافتر و طولانیتر | تیونینگ سختتر، گاهی صدای تیزتر | نقرهای براق/طلایی | نواختن فضای باز، سفر |
مراحل ساخت هنگ درام (به ترتیب)
ساخت یک هنگ درام حرفهای معمولاً ۳ تا ۶ ماه زمان میبرد و کاملاً دستی انجام میشود.
- انتخاب و آمادهسازی ورق فلز ورقهای فولادی با ضخامت ۰٫۹ تا ۱٫۲ میلیمتر انتخاب میشوند. کیفیت آلیاژ بسیار مهم است.
- شکلدهی اولیه کاسهها (Sinking the Shell) ورق تخت با روشهای زیر به شکل گنبدی درمیآید:
- چکشکاری دستی (Hand Hammering) — رایجترین و سنتیترین روش
- پرس هیدرولیک یا هیدروفرمینگ (Hydroforming) — با فشار آب
- رولینگ ماشینی (Rolling) — روش جدیدتر برخی برندها
- عملیات حرارتی اولیه (Annealing & Tempering) فلز چندین بار گرم و سرد میشود تا تنشهای داخلی رفع شود و سختی مناسب پیدا کند.
- نیتراسیون (در صورت فولاد نیتراید) ورق در کوره مخصوص با گاز نیتروژن در دمای بالا قرار میگیرد تا سطح آن سخت و مقاوم شود.
- علامتگذاری و برجستهسازی نتها (Embossing Tone Fields) محل نتها با الگوهای مغناطیسی مشخص میشود. هر نت با چکشهای مخصوص از داخل و خارج برجسته میشود تا میدان نت (Tone Field) ایجاد شود.
- تیونینگ اولیه و ثانویه طولانیترین و حساسترین مرحله (گاهی چند هفته) هر نت باید سه فرکانس اصلی داشته باشد:
- Fundamental (نت اصلی)
- Octave (اکتاو)
- Fifth یا Compound (هارمونیک سوم) تیونر با چکشهای بسیار ظریف و دقیق، فلز را میلیمتری تنظیم میکند.
- چسباندن دو کاسه کاسه بالایی (با نتها) به کاسه پایینی (با سوراخ Gu) با چسب مخصوص صنعتی قوی متصل میشود.
- تیونینگ نهایی و تثبیت پس از چسباندن، ساز چند هفته استراحت میکند تا فلز به تعادل برسد. سپس تیونینگ نهایی انجام میشود.
- پولیش، حکاکی و پوشش نهایی سطح ساز صیقل داده میشود، لوگو حکاکی میشود و در برخی موارد لایه محافظ نازک اعمال میگردد.
چرا ساخت هنگ درام اینقدر سخت و گران است؟
- تمام مراحل دستی و بسیار دقیق است
- تیونینگ نیاز به سالها تجربه دارد
- درصد خطا بالاست (بسیاری از کاسهها در مرحله تیونینگ دور ریخته میشوند)
- مواد اولیه باکیفیت و کمیاب هستند
- هر ساز منحصربهفرد است (حتی دو ساز یک گام هم صدای متفاوتی دارند)
نتیجهگیری: هنگ درام، ترکیبی از علم و هنر
هنگ درام فقط یک ساز فلزی نیست؛ نتیجه سالها تجربه، درک عمیق آکوستیک و عشق سازندگان به این هنر است. از یک ورق ساده فولاد تا خلق صدایی که هزاران نفر را به مدیتیشن و آرامش میرساند، مسیری طولانی و پر از جزئیات طی میشود.
اگر قصد خرید هنگ درام دارید، به یاد داشته باشید که کیفیت صدا و پایداری کوک به مراتب مهمتر از ظاهر ساز است و این دو ویژگی مستقیماً به مهارت سازنده بستگی دارد.
شما بیشتر به کدام نوع علاقه دارید؟ فولاد نیتراید با صدای گرم و سنتی یا استیل ضدزنگ با مقاومت بالا و صدای شفاف؟ تجربهتان از شنیدن یا نواختن هنگ درام را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید!
